türk edebiyatında şairler yazarlar ve eserleri

TÜRK EDEBİYATINDA ŞAİRLER ,YAZARLAR ve ESERLERİ

HALK ŞAİRLERİ

Aşık EDEBİYATI: 

17.yy: Halk şiirinin en parlak olduğu zamandır.

Kayıkçı Kul Mustafa:Yeniçeri şairi.(Osmanlının Bağdat seferini anlatan Genç Osman Destanı  şiiri meşhur)

Aşık Ömer:Osmanlıyı karış karış gezmiş,en çok eser bırakan saz şairi.Divan şiiri de yazmış;ama koşma ve semaileriyle ünlü

Karacaoğlan:Çukurova ,Maraş civarında yaşamış halk şairiDiğer şairlerin aksine divan şiiri etkisinden uzak durmuştur.Koşma ,semai ve varsağı türünde şiirler yazmıştır.Aşk ,doğa ayrılık temalarını şiirlerinde kendine özgü söyleyişle yazmıştır.

18.yy:

Gevheri,Dertli:Divan şiirinden de etkilenmişlerdir.

18-19.yy

Bayburtlu Zihni:Taşlama şairi olarak bilinir(Başından geçen olayları anlattığı Sergüzeştname adlı eseri var)19.yy:

Dadaloğlu:Koçaklamalarıyla bilinir.Şiirleri sözlü kaynaklarla günümüze gelmiştir.Diğer şairlerin aksine divan şiirinin etkisinden uzak şiirler yazmıştır.

Erzurumlu Emrah.Divan şiiri ve tasavuftan etkilenmiştir.

Seyrani:Aşık ve divan şiiri yazmıştır.Hiciv şiirleriyle tanınır.

20.yy:

Aşık Veysel Şatıroğlu:Sivas’ın Şarkışla İlçesi,Ahmet Kutsi Tecer sayesinde tanındı (Dostlar Beni Hatırlasın) 

TEKKE EDEBİYATI:

13.yy:

Yunus Emre:İlahileriyle tanınır.Risaletün Nushiyye,divan

14.yy Hacı Bayram Veli:Ankara;da yaşamış.(Makalat)

15.yy:

Kaygusuz Abdal:Şathiyeleriyle bilinir.Budalaname

16.yy:Pir SultanAbdal:Nefes türündeki şiirleriyle tanınır.

17.yy:Niyazi Mısri:Tasavvufi didaktik şiirleriyle tanınır.

18.yy:Erzurumlu İbrahim Hakkı:Marifetname ansiklopedik eser

HALK HİKAYELERİ

Türk hikayeler:Dede korkut,Köroğlu,Kerem ile Aslı,Aşık GaripArap hikayeleri:Yusuf ile Züleyha,Battalname,Leyla ile Mecnun 

Hint-İran Hikayeleri:Ferhat ile Şirin,Kelile ve Dimme 

DİVAN ŞAİRLERİ

13.yy:

Mevlana Celaleddini Rumi:Mesnevi(Tasavvuf düşüncesi dini hikaye biçiminde anlatılmıştır.dili Farsça) Mecalis-in Seb’aDivan-ı Kebir (şiirlerini topladığı eser)Mektubat,(dinikonulardaki mektuplar) Fihi Ma fih(Görüşlerini açıkladığı sohbet konuşmaları)

Sultan Veled:Mevlana’nın oğlu

Şeyyat Hamza:Yusuf ile Züleyha adlı mesnevisi var

Hoca Dehhani:Divan şiirinin bilinen ilk temsilcisi

14.yy:

Gülşehri:Feridun Attar’ın Mantıkut Tayr eserini çevirdi

Aşık Paşa:Türk dilinin gelişmesini sağlayan şair.Mesnevi tarzında yazdığı Garipname adlı eseri meşhur.Eserede Türk diline önem vermeyen devrin aydınlarını eleştirmiştir.

Kadı Burhnettin:Hükümdar şair Tuyuğlarıyla tanınır.

Ahmedi: Mesnevi tarzında yazdığı İskendername,Cemşid,i Hurşid

15.yy

Şeyhi:Tıp la uğraşmıştır.Hüsrev ü Şirin mesnevisi,Harname

Ahmet Paşa:devrinin en büyük şairi,Üstad olarak bilinir.

Necati Bey:Şirlerinde atasözü deyim ve Türkçe kavramlar kullandı

Süleyman Çelebi:Mevlit kasidesinin yazdı.

Ali Şir Nevai:Çağatay edebiyatının kurucusu.Hamse sahibi,Muhakemetün Lugateyn(Türkçe-Farsça sözlük)Mecalis-ün Nefais (ilk şairler tezkiresi),Mizanül Ezvan,Divan

16.yy.

Fuzuli:Türkçe,Arapça,Farsça divanı var

Zati: Kasideler yazarak geçimini sağlamıştır.Baki’nin hocası

Baki:Kanuni’nin himayesinde yaşamıştır.Kanuni Mersiyesi meşhur.Şairler Sultanı olarak bilinir.

Bağdatlı Ruhi:Divanındaki Terkib-i Bentdiyle tanınır.

Taşlıcalı Yahya:Hamse sahibidir Yusuf ile Züleyha mesnevi

17.yy:Nef-i:Hiciv şairi.Siham-ı Kaza

Nabi:Didaktik şiirleriyle tanınır.Hayriyye,Hayrabat şiir kitapları ile Tuhfetül Harameyn adlı mensur gezi kitabı var

Naili:Sebk-i Hindi (Hint Tarzı)temsilcisi Gazelleri meşhur.

Neşati,Şeyhülislam Yahya

18.yy:

Nedim:Lale devri şairi. Şarkılarıyla tanınır.din dışı şiirler yazmıştır. İstanbul ağzıyla şiirler yazmıştır.Hece ölçülü tüküsü var

Şeyh Galip:Divan şiirinin son büyük temsilcisidir.Sebk-Hindi etkisinde şiirler yazdı Nabi’nin Hayrabat’ına nazire olarak Hüsn_ü Aşk mesnevisini yazdı.

Divan Edebiyatında Nesir 

Aşıkpaşazade:1500 lü yıllara kadarki Osmanlı Tarihini kronolojik olarak anlattığı Aşıkpaşazade Tarihi adlı eseri var.

Sinan Paşa:Süslü nesrin en önemli temsilcisi.Tazarruname

Mercimek Ahmet.Nasihat eseri Kabusname hikayeler var

Evliya Çelebi:Sade dille abartılı gözlemyetenegiyle 10 ciltlik Seyahatname adlı eseri önemli

Katip Çelebi:Tarih,coğrafya,tıp,astronomi konularında bilgi sahibi Fezleke-tarih eser    Cihannüma-coğrafya Keşfü’zZünun –Bibliyoğrafya eseri 14500kitap ve yazar alfabetik olarak verilir

Seydi Ali Reis:Mirat-ül Memalik

Yirmisekiz Çelebi Mehmet:Lale Devri’nde Fransa’da elçilikte görevli iken Paris’i anlattı Sefaretname’si meşhur.

Naima:Osmanlı vakanüvisti(Naima Tarihi)

Ahmet Cevdet Paşa:Osmanlı Tarih yazarı(12 ciltlik Omsalı TarihiAdlı eseri meşhur.Ayrıca Mecelle’nin hazırlanmasında görevli.

TANZİMAT EDEBİYATI 1.DÖNEM SANATÇILARI 

Şinasi :İlk özel gazete Tercüman-ı Ahvali Ağah Efendi ile çıkardı.İlşk noktalama işaretlerini kullandı.ilk şiir çevirisi,ilk yerli tiyatro,ilk makale ona aittir.İlk defa  halk kaynaklarından yararlanan odur.(dil ve folklor )Hak vatan millet kavramlarını ilk o kullanır.Dili sade amacı halka ulaşamaktır.Tiyatro.Şair Evlenmesi Atasözü derlemesi:Durub-u Emsali Osmaniye Şiir Tercümesi:Terceme-i manzume(La Fontain,Racine ve Fenelon ‘dan çeviri şirler yapmıştır.Kendi de şiir yazmıştır.

Ziya Paşa: Terkib-i Bent ve Terci,i Bent’leriyle tanınır.Hayrabat adlı antolojisi var.Şiir ve İnşa adlı makalesinde divan şiirini eleştiri. Namık Kemal Harabat’ına karşı Tarib-i Harabatı ve Takip adlı eserleri yazdı.  Zafername:nazım nesir karışı eser  Rüya.edebiyatımızdaki ilk mülakat eseri kabul edilir.Emil :J.J. Rousseau’dan yaptığı çeviri eser.

Namık Kemal:Vatan Şairi.Hürriyet Kasidesi,Vatan Yahut Silistre tiyatrosu,İntibah(ilk edebi roman)Cezmi (ilk tarihi roman)Zavallı Çoçuk-Gülnihal,Akif Bey,Kara Bela,Celalettin Harzemşah-Düzyazı :Evrak-ı Perişan-Eleştiri:Tahrib,i Harabat

Ahmet Mithat Efendi:En çok eser veren sanatçılardan biri Roman:Hasan Mellah Hüseyin Fellah, Felatun Beyle Rakım Efendi, Pariste Bir Türk ,Henüz On Yedi Yaşında,Hikaye:Letaif-i Rivayet(ilk hikaye)ayrıca gazeteci ve gezi yazarı

Şemsettin Sami:Dil sözlük ve ansiklopedi  çalışmalarıyla tanınır.Sözlük:Kamus-ı Türki(ilk sözlük)  Çeviri:Sefiller,RobinsonRoman:Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat(Edebiyatımızınİlk roman örneği)

Ahmet Vefik Paşa:Bursa’da valilik yaparken tiyatronun gelişmesi için çalışmıştır.Molier’den çeviriler yapmıştır.

 2.DÖNEM SANATÇILARI 

Recaizade Mahmut Ekrem:Yeni edebiyatı savunmuş göz için kafiye anlayışı yerine,kulak için kaflye anlayışını benimsemiştir.Eski şiiri savunan Muallim Naci ile tatışması meşhurdur. (Recaizade’nin Demdeme’sine karşılık Muallim Naci Zemzeme’yi yazmıştır.) Şiir çevirileri var.Roman:Araba Sevdası(İlk realist roman)Tiyatro:Çok Bilen Çok Yanılır,Vuslat, Atala, Afife AnjelikEleştiri,Hikaye türlerinde de eserleri var.

Abdülhak Hamit Tarhan:Tanzimat şiirine biçim ve içerik yönünden yenilik getiren asıl sanatçıdır.Şiir:Makber,Sahra Tiyatro:Macera-yı Aşk,İçli Kız,Duhter-i HinduEşber,Fitnen,Tarık Nesteren,

Sami Paşazade Sezai:Hikaye ve roman yazarı.Sergüzeşt romanı-Küçük Şeyler adlı hikayesi(edebiyatımızdaki kısa hikaye türünün ilk örneği)Şiirde romantizm,hikayede realizm etkisi görülür.

Muallim Naci:Recaizade Ekrem’le münakaşası meşhur.Eski edebiyatın savunucusu olarak bilinir.Mehmet Akif ve Tevfik Fikret2i etkilemiştir.Demdeme(eleştiri)Islahat-ı Edebiye(Edebi Bilgiler)Lugat-i Naci(sözlük) ve şiirleri varNabızade Nazım:Hikaye ve roman yazarı.Realizm ve naturalizmin etkisi görülür.Roman:Karabibik(ilk köy romanı),Zehra

Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide) 

Tevfik Fikret:Parnasizm etkisi görülür.Serbest müstezatı Türk şiirine yerleştirdi.Sone’yi ilk o kullandı.Çocuklar için hece ölçüsüyle Şermin’i yazdı.Rübab-ı Şikeste,Rübaba-ın Cevabı, Haluk’un Defteri,Tarih-iKadim,Doksan Beşe Doğru

Cenap Şehabettin: Sembolizm akımına yakın şiir anlayışı var.Şiirde musiki ve ahenge önem verir.Şiir,tiyatro, Makale özdeyiş kitabı var Gezi:Hac Yolunda,Avrupa Mektupları

Halit Ziya Uşaklıgil:Realizm etkisinde kalmıştır.Batılı anlamda ilk eser veren sanatçımız.Şiir,tiyatro,anı,hikayeleri var.Roman:Mai ve Siyah,Aşl- MemnuKırık Hayatlar,Bir Ölünün Defteri,Sefile,Nedime

Mehmet Rauf:Şiir,tiyaro ve hikayeleri var Eylül adlı ilk psikolojik romanıyla tanınır.

Hüseyin Cahit Yalçın:Fransız İhtilalini konu eden Edebiyat ve Hukuk Makalesi yüzünden Sevet-i Fünun Dergisi kapatıldı.

Fecr-i Ati EDEBİYATI:

 Edebiyatımızda bildiri yayınlayıp kurulun ilk topluluk“Sanat şahşi ve muhteremdir” görüşünü savunmuşlardır.

Ahmet Haşim.Sembolist şair.Şiir hakkındaki görüşlerini Piyale adlı şiir kitabının önsözünde “Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar” adlı yazısıyla belirtir.Gezi:Franfurt Seyahatnamesi-Deneme:BizeGöre, Gurabahane-i LaklakaŞiir.Piyale,Göl Saatleri

Milli Edebiyat: 

Ömer Seyfettin,Ali Cenap Yöntem ve Ziya Gökalp’in çıkardığı Genç Kalemler dergisi etrafında oluştu

Mehmet Emin Yurdakul:Şiir.Türk Sazı,Türk ŞiirlerZiya Gökalp:Türkçülük akımının öncüsü,Mitoloji ve folklordan Dede Korkut Hikayeleri’nden yararlandıŞiir.Kızıl Elma,Altın Işık,Yeni HayatDüz Yazı:Türkleşmek-İslamlaşmak-Muasırlaşmak,Türkçülüğün Esasları Mektup :Malta Mektupları

Ömer Seyfettin:Hikayeleriyle tanındı.(Mopasan tarzı)Milli bilincin oluşması için::Bomba Bahar ve Kelebekler,Prima Türk Çocuğu,Beyaz LaleTarihsel övünç kahramanlık üzerine.Pembe İncilli Kaftan,TopuzBaşını Vermeyen ŞehitCahillik ve bilgisizlik üzerine.Falaka,Kurbağa Duası,Yalnız EfeÇocukluk anıları:Kaşağı, AndEfruz Bey adlı uzun öyküsü Her dönemin aydın geçinenlerini

Metmet Fuat Köprülü:Edebiyat tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınır.Edebiyatımızı destan çağından itibaren bir bütün olarak ele almıştır.Bilinmeyen birçok şair ve yazarı tanıtmıştır.Eserleri:Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar,TDE Hakkında Araştırmalar,Türk Saz Şairleri,Türk Edebiyatı TarihiTürkçülük akımının diğer sanatçıları

Hamdullah Suphi Tanrıöver(Hitabetleriyle tanınır-Dağ Yolu)-

Ahmet Hikmet Müftüoğlu(Haristan ve Gülüstan,Çağlayanlar,Gönül Hanım)

Ali Canip Yöntem(Genç Kalemler Dergisi’ni çıkardı)

Milli Mücadele Edebiyatı: 

Yakup Kadri Karaosmanoğlu:Toplum için sanat ilkesine bağlı kaldı.Eserleri.Kiralık Konak:1.Dünya Savaşı öncesini,Hüküm Gecesi:II.Meşrutiyeti,Sodom ve Gomore:Mütakere dönümini,Yaban:Kurtuluş Savaşı’nı anlatır.Nur Baba,Hüküm Gecesi Panaroma,Ankara, Hep O Şarkı,Bir Sürgün diğer romanlarıŞiir,Hikaye,Oyun,Anı(Zoraki Diplomat)Monografi makale yazdı.

Halide Edip Adıvar:Kadın psikolojisini ele aldığı bireysel romanları:Handan,(Otobiyoğrafik roman),Kalp AğrısıKurtuluş Savaşı’nı anlattığı:Ateşden Gömlek,Vurun Kahbeye, Zeyno’nun Oğlu,Doğu-Batı ilişkileri ve toplumsal konularda yazdığı:Sinekli Bakkal,Tatarcık,PanayırÖykü:Dağa Çıkan KurtAnı:Mor Salkımlı Ev,Türk’ün Ateşten İmtihanı

BATI EDEBİYATI:

Sokrates:Yazılı eseri yok.(Ahlak felsefesi)

Platon(Eflatun):Sokrates’in öğrencisi.Bilinen eseri:Devlet.Hocası Sokrates’in ağzından görüşlerini yazmıştır.

Aristotales:Hocası Platon’dan farklı düşünür.Eseri:Politika

Dante:İtalyan edebiyatı İlahi Komedi

Montaiğne.Fransız Deneme yazarı

Corneille.Klasik akım trajedi sanatçısı.”Le Cid”adlı oyunu klasik akımın kurallarını yıkar.Eleştirilen eseridir.

La Fontaine:Ünlü fabl yazarı.Yunan edebiyatı’nda ezopmasallarından etkilenmiştir.Ağustosböceği ile Karınca,Karga ile Tilki , Kurt ile Kuzu,Aslan ile Fare(Orhan Veli kazandırıdı)

Moliere:Ünlü komedi yazarıKlasizm akımı temsilcisi.Cimri,Tartuffe,Hastalık Hastası,Kibarlık Budalası,Zoraki TabipRacine.Klasik akım trajedi yazarı.

Montesquieu:Filozof Kanunların Ruhu Üzerine adlı eseri var

Voltaire.Trajedi yazarı.Düşünür.Romantizm akımı.

J.J.Rousseau:Filozof.Emile,Toplum Sözleşmesi,İtiraflar

Stendhal.Realist yazar.Kırmızı ve Siyah ,Parma Manastırı

Lamartin:Klasizm de romantizme geçen şair.(Osm.İmp.Gelmiş)

Balzac:Realist akım roman yazarı.Goriot Baba,Vadideki Zambak

Victor Huğo:Romantizm kurucusu.Roman:Sefiller,Notre Dame’nin Kamburu,TiyatroHernani Şiir.Sonbhar Yaprakları

Gustave Flaubert:Madam Bovary(Realizmin zafer eseri)

Emile Zola:Naturalizmin kurucusu.Nana,Germinal,Meyhane

Alphonse Daudet:Naturalizmin etkisinde kalmış Fransız yazar

Mallarme:Sembolizmin temsilcisi.

Andre Gide:Fransız edebiyatının ünlü deneme ve roman yazarı.

Goethe:Romantik şair ve yazar.(Faust adlı tiyatrosu meşhur)

Shiller:Alman şair.(roman:Wilhelm Tell,Haydutlar)

Shakespeare:İngiliz oyun yazarı.Komedileri olsa da trajedileriyle tanınır.(Romeo Juliet,Henry,Yanlışlıklar Komedisi,Venedik Taciri Jul Sezar,Hamlet,Macbeht,Kral Lear)

Bacon:İngiliz deneme yazarı (Montaiğne’den sonra gelir)

Daniel Defoe:İngiliz roman yazarı (Robinson Crusoe)

Lord  Byron:İngiliz romantik şair(Şiir:Don Juan)

Charles Dickens:Realist roman yazarı(Oliver Twist, DavidCopperfield, İki  Şehrin Hikayesi,Antikacı Dükkanı

Bernard Shaw:Komedi oyun yazarı Komediyi eleştirilerinde araç olarak kullanır.Sempatik Anti Kahramanları ilgi çeker

Puşkin:Rus,şair,roman ve oyun yazarı(Roman:Yüzbaşının Kızı)

Gogol:Rus roman oyun yazarı(roman.Ölü Canlar)

Turganyev:Rus realist roman yazarı(Roman:Babalar ve Oğullar)

Dostoyevski:Realist roman yazarı.(Yeraltından Notlar,Suç ve Ceza,Ölüler Evinden Anılar,İnsancıklar,Kumarbaz,Budala,CinlerDelikanlı,Karamazov Kardeşler

Tolstoy:Realist roman yazarı.(Kazaklar,Savaş ve Barış,Anna Karenina,İvan İviç’in Ölümü,Diriliş,Hacı Murat 

Maksim Gorki:Öykü ve roman yazarı. Toplumcu gerçekçi(Ana)

Cervantes:İspanyol roman yazarı(Roman .Don Kişot)

Edgar Allan Poe:Amerikan sembolist şair(Polisiye romanlarıyla meşhur(Morg Sokağı Cinayeti)

Mark Twain:Güldürü ustası.,gazeteci-Tom Sawyer’in Maceraları

Jack Landon:Hikaye ve roman yazarı(Beyaz Diş,Deniz Kurdu)

Ernest Heminway:Silahlara Veda,Çanlar Kimin İçin Çalıyor

Jhon Steinbeck:Roman. Fareler ve İnsanlar,Gazap Üzümleri

Facebook Tavsiye Sayfa
Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !